„TO JA, NARCYZ SIĘ NAZYWAM” czyli czym jest narcyzm?

narcissus-330634_960_720

 

1. Czym jest narcyzm i skąd wzięło się to pojęcie?

Narcyzm (gr. Narkissos, ang. narcissism) to bezkrytyczne samouwielbienie lub szczególna koncentracja na sobie, wynikające z całkowitego skierowania energii libidynalnej na «ja» a nie na obiekty zewnętrzne. Źródłem narcyzmu może być psychiczne odrzucenie dziecka, odmowa zaspokojenia jego potrzeb, co skutkuje późniejszą nieufnością do ludzi i zwrotem ku własnemu «ja», które jest „zawsze obecne”, „nie rozczarowuje”, „nie zawodzi”.

Nazwa „narcyzm” pochodzi od Narcyza, bohatera opisanego w greckiej mitologii, pięknego młodzieńca, który gardził miłością nimf, których uwagę przyciągała uroda bohatera. Nikogo nie kochał, nie doświadczył typowych ludzkich emocji i uczuć. Wiele widział, ale nigdy nie doświadczył czegoś, co by go ostatecznie zadowalało. W końcu dotarł nad staw, którego spokojna tafla przy słonecznej pogodzie, pozwoliła dostrzec urzekające piękno własnego odbicia, zinterpretowane przez Narcyza jako „to”, czego poszukiwał. Zakochał się w swoim odbiciu, wreszcie odnalazł miłość, ale była ona niemożliwa do spełnienia, ponieważ była to miłość do samego siebie. Postanowił zbliżyć się do swego odbicia, aby jeszcze lepiej dostrzec i przeżyć treść podświadomej tęsknoty. Pragnąc je objąć w ramiona, pochylił się zbytnio, utracił równowagę i utracił życie w toni.

 

2. Jakie są powody narcystycznego zaburzenia osobowości?

To, skąd się bierze to zaburzenie wyjaśniane jest na wiele sposobów.

Istotny wkład w zdefiniowanie i rozumienie narcyzmu mieli Otto Kernberg i Heinz Kohut.

Kohut postrzega patologiczny narcyzm rozwojowo i uważa, że do pewnego etapu proces rozwoju jednostki przebiega typowo, a zaburzenie może wystąpić, gdy w pewnym momencie zabraknie odpowiednich reakcji ze strony otoczenia – podziwu i potwierdzenia wartości dla dziecka ze strony rodziców. Opisuje typ narcystyczny wrażliwy na zranienia.

Kernberg definiuje patologiczny narcyzm strukturalnie. Uważa on, że już w bardzo wczesnym etapie rozwoju występują poważne zakłócenia, które skutkują wytworzeniem prymitywnych mechanizmów obronnych. Funkcjonowanie jednostki jest wówczas zbliżone do obserwowanej w przypadku osobowości z pogranicza (borderline). Wyodrębnia typ zazdrosny, zachłanny, który wymaga uwagi i poklasku innych.

Lorna Bejamin, przedstawicielka ujęcia interpersonalnego uważa, że siłą napędową rozwoju takiej osobowości jest przecenianie wartości i umiejętności dziecka oraz wymaganie od niego perfekcji. Dziecko otaczane jest kultem, przez co nie ma okazji nauczyć się, że inni są odrębnymi istotami o indywidualnych potrzebach i tożsamości. Rodzice wymagają także perfekcji, więc nie ma mowy o niedociągnięciach. Miłość odbierana jest warunkowo – „Kochamy Cię, bo jesteś wspaniały, ale jeśli nas zawiedziesz to koniec z miłością”.

 

3. Kryteria:

Wg DSM-IV:

1. Pacjent ma przesadne poczucie własnej ważności (wyolbrzymia swe osiągnięcia i zdolności, oczekuje wyjątkowego traktowania, nie mając po temu podstaw).

2. Pochłaniają go fantazje na temat sukcesu, nieograniczonej władzy, własnej inteligencji, urody, wyidealizowanej miłości.

3. Jest przekonany o swojej wyjątkowości i nadzwyczajności. Uważa, że tylko inni wyjątkowi lub wysoko postawieni ludzie potrafią go zrozumieć i tylko z takimi pragnie obcować.

4. Domaga się nieustannego podziwu.

5. Żywi wielkościowe roszczenia: bezpodstawnie oczekuje szczególnego traktowania i natychmiastowego spełniania wszystkich jego życzeń.

6. Traktuje ludzi instrumentalnie: wykorzystuje ich dla osiągnięcia własnych celów.

7. Cierpi na brak empatii: nie przyjmuje do wiadomości potrzeb i uczuć innych ludzi, nie identyfikuje się z nimi.

8. Często zazdrości innym, chociaż jest przekonany, że to inni jemu zazdroszczą.

9. Zachowuje się arogancko i wyniośle (por. także Pospiszyl, 1995, 1998).

Żeby móc diagnozować narcystyczne zaburzenie osobowości, osoba musi przejawiać co najmniej 5 z powyższych zachowań. Zaczynają się one ujawniać we wczesnej dorosłości.

 

4. Jak to wygląda w praktyce?

Osoby o cechach narcystycznych dzielą się na dwie grupy: osoby byt pewne siebie i niepewne. Charakteryzuje ich natrętna mania wielkości (w fantazjach lub zachowaniu), potrzeba podziwu i specjalnego traktowania oraz brak empatii. Typowe cechy to także arogancja, zawiść, mało stabilna samoocena czy bezustanna troska o to, co powiedzą inni. Często nieprawidłowo postrzegają rzeczywistość albo zniekształca ją. Kiedy opowiada jakąś historię, robi to w taki sposób, aby pokazać swą odwagę, siłę, heroizm i poświęcenie albo żeby inni mogli mu współczuć.

Rzadko się zdarza, że u danej osoby możemy stwierdzić cechy narcystyczne, w takiej postaci, jak opisane w kryteriach DSM-IV. Najczęściej mamy do czynienia z obrazem mieszanym.

1) Cechy osobowości narcystycznej i antyspołecznej, to: pewność siebie, brak skrupułów, amoralność, nielojalność oraz skłonność do oszustwa. Ludzie o takich cechach osobowości często mogą odnosić sukcesy zawodowe i utrzymywać się w granicach wyznaczanych przez prawo. Niektórzy z nich trafiają do domów poprawczych czy więzień. Jeszcze inni są drobnymi krętaczami i kombinatorami. Wszyscy zaś są skoncentrowani na własnych sprawach i są obojętni na prawdę.

2) Osoba narcystyczna z cechami histrionicznymi jest zazwyczaj uwodzicielska, czarująca, prowokująca seksualnie; często jest atrakcyjna fizycznie i elokwentna. Jest skupiona na swoim wyglądzie, stroju, „cielesności”. Łatwo nawiązuje kontakty z płcią przeciwną i zaspokaja swoje potrzeby seksualne, ale nie jest zainteresowana prawdziwą bliskością czy relacją.

3) Cechy osobowości narcystycznej i unikającej to przede wszystkim: ogromnie duża wrażliwość na reakcje otoczenia, zwłaszcza na wszelkiego rodzaju krytykę. Za najmniejszą nawet oznakę dezaprobaty osoby takie łatwo się obrażają i często bardzo długo – „do końca życia” – pamiętają doznaną „krzywdę”.

 

Źródła:

  1. Januszewski, A. (2009). Hasło – „Narcyzm”. W: Encyklopedia Katolicka, Tom 14. Lublin: TN KUL
  2. https://psychiatria.mp.pl/zaburzenia_osobowosci/74485,osobowosc-narcystyczna

2 uwagi do wpisu “„TO JA, NARCYZ SIĘ NAZYWAM” czyli czym jest narcyzm?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s